Atelier3

ontwerpt woningen die eerder niet bestonden

Architectenbureau Atelier3 in Scherpenzeel (GLD) is gespecialiseerd in hoogwaardige villa’s en landhuizen. Het bureau weet het hoge verwachtingsniveau waar te maken, door de klant van begin tot eind mee te nemen in het hele proces. Architect Luuk Schreiber heeft het bij ons bezoek enkele keren over scenario’s: van het proces van kennismaking tot de oplevering, van het gebruik van de woning en van de levensloop van de klanten. “Het ontwerp is daarin maar één aspect.”

Na een rondgang langs de werkplekken neemt Schreiber ons mee naar een van de aparte spreekkamers, de ruimtes waar de gesprekken met de opdrachtgevers worden gehouden. In deze ruimte hangen tientallen afbeeldingen van villa’s en landhuizen die sinds de oprichting zo’n 40 jaar geleden door de jaren heen zijn gerealiseerd. We zien stijlen die in de richting van landelijk gaan en andere hebben kubistische trekjes, maar het algemene beeld is dat er niet één stijl is die kenmerkend is voor Atelier 3. Alle ontwerpen zijn uniek. We horen dat deze vooral als inspiratie dienen, om te laten zien welke denkrichtingen en stijlelementen er zoal zijn. “We willen met de voorbeelden ook laten zien welk niveau van detail en afwerking onze opdrachtgevers van ons kunnen verwachten. Maar er zit nooit het huis bij dat we zo één op één voor de opdrachtgever gaan realiseren. Ieder huis dat we ontwerpen bestond eerder nog niet.”

Uitgebreid en complex proces

“Over het algemeen hebben onze opdrachtgevers een hoog verwachtingspatroon. Ze komen bij ons doordat ze woningen van ons hebben gezien, in het echt via vrienden of kennissen, of alleen op internet of in vakbladen. We worden omschreven als onderscheidend door de breedte van ons portfolio. Dat is de voorkennis waarmee ze binnen komen, soms ondersteund met een schets en wensenlijst zoals ze het idealiter zouden willen hebben. Dat eerste gesprek legt vaak al een goede basis voor een ontwerp, maar tegelijkertijd wijzen we erop dat het ontwerp voor ons als architectenbureau slechts een van de onderdelen is in een heel script. We begrijpen goed dat opdrachtgevers niet alle te nemen stappen en aandachtspunten overzien als ze een woning willen laten bouwen. Het is een uitgebreid en complex proces, waar soms grote beslissingen moeten worden gemaakt. Wij zorgen ervoor dat dat hele script tot in detail wordt doorlopen. Daarom beginnen we allereerst uit te leggen wat er de komende maanden op ze af komt. We leggen uit welke kansen en valkuilen er onderweg kunnen voorkomen en wat er aan meerwaarde uit het idee gehaald kan worden als we nét even wat extra aandacht en moeite kunnen besteden. Zo zijn ze goed geïnformeerd en voorkomen we onaangename verrassingen. Voor de uiteindelijke woonbeleving is het belangrijk dat het hele proces leuk is.”

"Een woning kan nog zo mooi zijn, als je deze niet kunt gebruiken naar je wensen, dan is het geen goed ontwerp."

Henk Veenvliet

Gebruik voorop

Om vervolgens tot de eerste schetsen te komen, spelen vast omlijnde stijlen en meegenomen voorbeelden nog niet gelijk een rol, want de architecten beschouwen het als hun taak om ook te laten zien wat er buiten deze bestaande denkbeelden mogelijk is. Bovendien betreffen de door de opdrachtgever meegebrachte referenties over het algemeen alleen het exterieur. Atelier 3 hanteert een andere ontwerpfilosofie: de architecten ontwerpen namelijk van binnen naar buiten. Schreiber legt uit dat dit voor Atelier3 geen uitgesleten kreet is. “Het gebruik van de woning staat voorop. Een woning kan nog zo mooi zijn, als je deze niet naar je wensen kunt gebruiken, dan is het geen goed ontwerp. Daarvoor bespreken we verschillende scenario’s van het leven in brede zin. Dat kan het dagelijks leven zijn: Het dagritme, het belang en gebruik van functies zoals keuken of werkkamer, de gezinssamenstelling, hobby’s en voorkeuren. Ook het leven door het jaar heen: worden mijlpalen met een groot gezelschap gevierd, leeft men bij goed weer altijd buiten of overwinteren ze enkele maanden in Zuid-Europa? Maar het gaat ook om het scenario op de lange termijn. In welke fase is het gezin? Gaan de kinderen binnen afzienbare tijd het huis uit? Hoe vitaal ben je over tien of vijftien jaar?”

Breed spectrum aan stijlen

“Vanuit het gebruik maken we allereerst een vlekkenplan. Een eerste taak daarin is het maken van een logische indeling, zodat de routing klopt en loopafstanden niet te lang zijn. De onderlinge relaties zijn belangrijk, de potentie tot een ruimtelijk interieur en spannend exterieur, maar ook de zoninval, windrichting, uitzicht en privacy op een kavel worden meegewogen. Gebruiksfuncties worden ruw geschetst als ovalen, waar aan de grootte is te zien hoe belangrijk een ruimte is.

Ook wordt in korte kreten een of enkele bijzondere kenmerken van de ruimte omschreven, een bepaald soort haard of specifieke materialen of details, een bijzonder meubel of gebruik. Daarin wordt ook al gedacht aan praktische zaken, zoals een ruime bijkeuken, voldoende bergruimte, of een plek voor de hond. Ik zeg weleens: in een huis zonder kasten kun je niet wonen. Als we het over het vlekkenplan eens zijn, kunnen we heel gericht de eerste schetsen maken.

Dan komen aspecten als plafondhoogte, exacte maatvoeringen van ruimten en grootte van raampartijen aan de orde en werken we toe naar het exterieur. We maken gebruik van onze ervaring in een breed spectrum aan stijlen om zo tot een uniek en passend ontwerp te komen. We nemen daarin de opdrachtgever mee door al direct in 3D te schetsen en te presenteren. Zo kunnen we de ruimtelijkheid van het ontwerp goed uitleggen en is het ook vrij eenvoudig om varianten en alternatieven te bespreken.”

Hoogwaardige materialen

“Als we eenmaal een stijl voor het ontwerp hebben gevonden, dan zetten we dat tot in detail door. We beschikken daarvoor over kennis van hoogwaardige materialen en uiteenlopende details. Bij de ontwerpen kijken we tien jaar en verder vooruit. Dan moet de woning ook nog net zo goed kunnen worden gebruikt en net zo mooi zijn.” Bij een compleet ontwerp horen ook de buitenruimte en de interieurstijl. “Wij hebben geen aparte interieurarchitecten die later in het project worden aangeschakeld, maar zijn vanaf het begin van het ontwerpproces bezig met interieurzaken, zoals goede opstelmogelijkheden van meubels, ruimte voor raambekleding en planten. De daadwerkelijke meubelkeuze en kleur van de gordijnen is vaak iets wat een opdrachtgever juist weer zelf wil uitzoeken. Wel willen we weten welke smaak de opdrachtgevers voor het interieur hebben. Als er sfeerbepalende elementen zijn, dan kunnen die van invloed zijn op het exterieur en bouwkundige elementen in het interieur. Keukens, badkamers, trappen, haarden en verlichting zijn de smaakmakers. Maar ook profielen en materialen van deurstijlen en vensterbanken, het deurbeslag en schakelmateriaal zijn belangrijke ingrediënten.”

Uitvoeringsbegeleider

Schreiber is nu alleen nog ingegaan op de werkwijze bij het ontwerp, maar hij zei al dat dit maar één onderdeel van het scenario is. Het bureau doet ook de aanvraag voor de bouwvergunning, werkt de ontwerpen uit tot werktekeningen en verzorgt de bouwbegeleiding. Hiervoor heeft Atelier3 een eigen uitvoeringsbegeleider in huis. “Voor een goede bouw is een goede voorbereiding essentieel. Onze uitvoeringsbegeleider Cees van Maanen wordt al in een vroeg stadium van het ontwerp betrokken. Zo bewaken we de kwalitatieve integratie van onder andere constructies, installatietechniek en verlichting. Dat voorkomt dat we iets ontwerpen dat moeilijk uitvoerbaar is of waarvoor een minder fraaie oplossing voor moet worden gekozen. Het overleg met de aannemer wordt ook meegenomen in de verdere uitwerking, zodat wat door ons getekend wordt goed aansluit op de daadwerkelijke uitvoering en past op de afgegeven begroting. Zo houden we de geest van het ontwerp ook naar de uitvoering toe intact en kunnen we dit versterken in alle belangrijke details.”

Regie van A tot Z

Bij de bewaking van de kwaliteit hoort ook de begeleiding tijdens de bouw. “De kwaliteit van onze villa’s en landhuizen wordt niet alleen bepaald door de hoogwaardige materialen en de gedetailleerde uitwerking, ook een vakkundige uitvoering weegt zwaar mee. Opdrachtgevers die voor onze kwaliteit kiezen, willen ook dat de bouw perfect verloopt. Aan een woning werken uiteindelijk veel partijen mee. Miscommunicatie onderling en daardoor kwaliteitsverlies licht op de loer. Wij voorkomen dat door van A tot Z de regie te houden, vooruit te denken en iedereen op tijd bij overleggen te betrekken. We weten tijdens de bouw het hoe en waarom van het ontwerp en zijn daarom het logische aanspreekpunt. Dan hoeven onze opdrachtgevers zich niet met uitvoeringskwesties bezig te houden die hen vaak toch de spreekwoordelijke pet te boven gaan. We zorgen er wel voor dat ze betrokken zijn, dat ze begrijpen waarom het wordt gebouwd zoals het wordt gebouwd. Zo hebben ze op het moment dat ze de sleutel krijgen het gevoel dat ze thuiskomen in hun eigen droomwoning, het huis dat eerder nog niet bestond.