The Self-Bent Chair van Joshua Klappe

Poëtisch meebewegen met het materiaal

Het is waar elke houtbewerker van gruwelt: nat, kromtrekkend hout. Industrieel ontwerper Joshua Klappe kreeg dan ook verbaasde blikken toen hij zijn houtzager vroeg om een vers gekapte beuk zoveel mogelijk ‘dosse’ te zagen. Dosse betekent dat de stukken hout jaarringen in de breedte hebben. Dit hout trekt het meest krom. Ja, hij wist het zeker, verzekerde hij de houtzagerij. Na langdurig materiaalonderzoek en met behulp van een nieuwe techniek uit Zwitserland ontwikkelde hij een bijzondere stoel. De zitting en rugleuning van ‘the Self-Bent Chair’ danken hun kromming aan het gecontroleerd bevochtigen van het hout. Met chirurgische precisie en een eigentijdse opvatting van een eeuwenoude ambacht ging Joshua samen met meubelmaker Rutger Graas (Maaklab, Amsterdam) en architect en levenspartner Hester Poortinga aan de slag.

Wood programming
Het hout van the Self-Bent Chair is afkomstig van een Amsterdamse beuk. Lokaal en verantwoord hout, van degelijke kwaliteit. Door Rutger aangeschaft op de jaarlijkse veiling van Amsterdams hout. Wanneer je hier met standaard buigtechnieken een meubelstuk van wil maken, stoom, verlijm en pers je verschillende laagjes hout in de gewenste vorm. Zo wordt het hout in een gebogen vorm geforceerd. De kromme onderdelen van the Self-Bent Chair hebben zichzelf gevormd. De gebruikte techniek wordt ‘wood programming’ genoemd. Joshua werkt met een dikke en een dunne laag hout. De dikke laag maakt hij nat en legt hij in een klimaatkast. Langzaam absorbeert het hout het vocht. Ondertussen houdt Joshua het vochtgehalte in de gaten. Wanneer dit het juiste percentage bereikt, wordt de dikke, natte laag op een droge, dunne laag gelijmd. Dan begint het wachten. ‘‘Het is als een goede oude kaas die je laat rijpen, je legt hem weg en dan gebeurt het’’. Joshua heeft in een timelapse vastgelegd hoe het hout langzaam kromt in de gewenste curve.

De zitting en rugleuning van ‘The Self-Bent Chair’ danken hun kromming aan het gecontroleerd bevochtigen van het hout.

Ergonomische kromming
De kromming van de zitting is anders dan die van de rugleuning. De zitting is vlakker. De rugleuning heeft een ergonomische kromming die goed past bij de kromming van onze rug. Wat de zitting betreft heeft Joshua veel ‘proef gezeten’. Allerlei samples passeerden de revue, gemaakt van verschillende diktes hout en een wisselend vochtgehalte. Met Rutger als expert op het gebied van massief hout, konden ze steeds nauwkeuriger werken. Hierdoor vonden ze een verband: hoe dunner het hout, hoe groter de kromming.

Een scheutje intuïtie
Met voldoende controle over de wood programming begon het ontwerpen. Hierbij was Hester ook nauw betrokken. Ze vullen elkaar mooi aan. Waar Joshua vaak meer met het materiaal bezig is, ontfermt Hester zich over het conceptuele aspect. En is Joshua technisch, dan voegt zij een scheutje intuïtie toe. Overigens kunnen die rollen een volgend moment net zo goed omgedraaid zijn.

Keerpunt
“Het keerpunt in het ontwerpproces was de dikte van de zitting vinden: het is krom genoeg dat het er aantrekkelijk uitziet en lekker zit, maar dik genoeg dat je poten erin kunt steken’’, aldus Joshua. De stoel draait om de zitting, omdat de poten en de rugleuning daarin worden gestoken. Het drietal koos voor een degelijke en eenvoudige constructie, met een robuuste boerenstoel als voorbeeld. De uitdaging was om daar een eigentijdse, eigenwijze rugleuning bij te bedenken. Het verlijmen van dunne delen naast elkaar gaf risico op splijten, en zo ontstond een rugleuning bestaande uit twee delen, zonder verlijmen en met nadruk op de tussenruimte. Joshua: ‘‘Dan kan je maar beter datgene wat tegen je werkt voor je gebruiken”. Het resultaat is de kenmerkende driehoek.

De freesmachine van Rutger in het Maaklab.

“De stoel bestaat alleen uit hout, er zijn geen schroeven of andere materialen gebruikt. Door middel van ambachtelijke houtverbindingen worden de verschillende onderdelen als een puzzel in elkaar gezet.”

Duurzaam en lokaal
De stoelen worden lokaal geproduceerd. In een eerder project werkten Joshua, Hester en Rutger ook met massieve blokken hout. Ze maakten tafels (tijdens GLUE te zien bij Hotel Arena), een kruk en een bank. Het frezen uit grote blokken hout duurde heel lang en bovendien verlies je al het hout dat je wegsnijdt. Daar ontstond het idee om het hout te krommen in plaats van weg te snijden. Het houtgebruik is zo efficiënter én duurzamer. Het idee van met het materiaal meebewegen vond Joshua bovendien heel poëtisch.

Poëtisch meebewegen
Joshua: ‘‘Ik vind het mooi om dusdanig met het materiaal vertrouwd te raken dat je er iets moois van kan maken, en dat betekent vaak begrijpen hoe het materiaal werkt.’’

Hester: ‘‘Je kijkt naar de kansen en eigenschappen die het materiaal heeft in plaats van te werken vanuit een idee en dan te denken: ‘Potverdorie, het hout werkt niet mee!’ Joshua kijkt naar de eigenschappen en zoekt vanuit daar de grenzen van het materiaal op.’’

Joshua: ‘‘Ik geloof dat als je je met materialen zoals hout bezighoudt, je als ontwerper een soort verantwoordelijkheid hebt naar zo’n boom. Ik wil geen troep de wereld in slingeren. Misschien klinkt dit zweverig, maar als je leert ‘luisteren’ naar het materiaal, dan gaat het materiaal jou ook iets geven. Het eindresultaat krijgt daarmee iets zachts. De vorm ontstaat vanuit de natuurlijke eigenschappen. Het ontwerp is eigenlijk een soort vondst, of zoals Rutger dat noemt: een vormvindsel.”

< De variant met dikkere poten en een bredere zitting.

Eerlijk product
Het meebewegen met het materiaal maakt het tot een eerlijk product, aldus Hester. Ze voegt toe: ‘‘Omdat er niks geforceerd wordt, hoef je ook niks te verhullen. De constructie is eerlijk’’. De stoel bestaat alleen uit hout, er zijn geen schroeven of andere materialen gebruikt. Door middel van ambachtelijke houtverbindingen worden de verschillende onderdelen als een puzzel in elkaar gezet.

Variatie
Toen de zitting de juiste dikte had, kon er gevarieerd worden. Zo is er ook een soort leunstoel, met dikkere poten en een bredere zitting. Ook hebben ze gespeeld met kleur. Een van de uitvoeringen is klaproos-rood. Deze natuurreferentie sluit aan bij de ronde, natuurlijke vormen van de stoelen. Dankzij de ronde vormen passen de stoelen ook goed bij een ronde tafel.

Voor het ontwikkelproces kreeg Joshua een bijdrage van het Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie als onderdeel van de Open Call ‘Eigentijds gebruik van ambachten’.